woensdag 26 september 2012

De interne- en externe locus of control in een (pastoraal) gesprek

Ik hoor je het al zeggen: 'de interne en externe locus of control wat moet dat dan betekenen?' Ik zal het je uitleggen. Simpel vertaald betekent interne locus of control dat je succes en teleurstelling in je leven toeschrijft aan jezelf. De externe locus of control daarentegen wil zeggen dat je succes en teleurstelling toeschrijft aan anderen. Het is dus de mate van zelfsturing. Het zijn twee uitersten op een continue schaal en sluiten elkaar niet uit. Het zijn termen uit de psychologie en zijn voor mij als psychosociaal en pastoraal hulpverlener interessant omdat mensen die bij mij komen vaak lang worstelen met problemen en het vertrouwen in zichzelf zijn kwijtgeraakt (interne locus of control). Neem nu seksverslaving. Mannen met een seksverslaving zijn over het algemeen het vertrouwen in zichzelf kwijtgeraakt, maar dat niet alleen, vaak zijn ze ook het vertrouwen kwijtgeraakt in de hulpverlening (externe locus of control). Dit laatste heeft over het algemeen niets te maken met de goede inzet en bedoeling van de hulpverlener, maar wel met het onderwerp seksverslaving. Het vaak nog onbekende terrein van seksverslaving maakt dat de hulpverlener al snel meegaat met de wens van de cliënt om het accent van de behandeling te leggen op 'het stoppen van het ongecontroleerde seksuele gedrag'. Maar je voelt al op je klompen aan dat terugval (recidive) in het seksueel verslavende gedrag op de loer ligt en ook gebeurd! Kortom, de cliënt ontwikkeld op deze manier niet of nauwelijks zelfvertrouwen en de hulpverlener gaat zich onzeker en incompetent voelen. Het resultaat is dat er druk op de relatie komt te staan tussen cliënt en therapeut.

Voor mij als oplossingsgericht therapeut (solution focused therapist) is het belangrijk dat mijn cliënten vertrouwen gaan krijgen in zichzelf en na een aantal gesprekken zelfstandig verder kunnen.  Een goede therapeut zal dan ook mensen helpen zichzelf te helpen. Mensen van binnenuit (intrinsiek) sterk maken is het mooiste wat er is en belangrijkste wat een hulpverlener, therapeut, coach, pastor kan doen. Toch is de verleiding voor een hulpverlener groot om te gaan (over) adviseren als de cliënt direct in het kennismakingsgesprek aangeeft 'handvatten' te willen hebben om van het probleem af te komen. Het grote risico bij deze vraag, verleiding, smeekbede is dat cliënten afhankelijk worden van de adviezen van de hulpverlener en dat het resultaat van de behandeling zal worden toegeschreven aan de therapeut (de externe locus of control). Het ontwikkelen van de interne locus of control is een proces waarbij de hulpverlener een zeer belangrijke rol heeft. Wat mij betreft is dit niet een (over) adviserende rol, maar meer een procesbegeleidende rol. Clienten hebben een veranderwens en met behulp van oplossingsgerichte technieken begeleid ik de client naar de eindstreep. Fredrike Bannink (Master of Dispute Resolution en klinisch psycholoog) zegt het zo mooi in haar boek oplossingsgerichte mediation, blz.111; 'de oplossingsgerichte mediator ziet zichzelf als een sleepboot, of liever nog een duwboot ('leading from behind') die de gestrande cliënten helpt hun boot weer vlot te trekken van de zandbak'. Inmiddels draai ik al heel wat jaren mee in de hulpverlening en heb ik door de jaren heen ontdekt dat ik mijn cliënten veel meer behulpzaam ben als ik een respectvolle/gelijkwaardige samenwerkingsrelatie kan ontwikkelen, een appél doe op het oplossingsgerichtevermogen van mijn cliënt en het gevoel kan geven dat hij/zij het is die het doet! (de interne locus of control). Is er dan iets mis met de externe locus of control? Nee, niet als het gaat om externe hulpbronnen zoals: Familie, vrienden, mensen uit de kerk, kennissen of collega's, let wel dit zijn belangrijke hulpbronnen en behoren tot een solide sociaal netwerk! Tijdelijk mag de hulpverlener de externe locus of control zijn voor de cliënt, maar het zwaartepunt moet zich zeer snel laten verschuiven naar de interne locus of control.

Hoe zit het dan in een pastoraal gesprek? Ja, dat is een goede vraag. In een pastoraal gesprek kan de here Jezus uitgenodigd worden op grond van Mattheus 18:20 'want waar twee of drie vergadert zijn in mijn naam, daar ben Ik in hun midden'. De Here God wil bij ons wonen, Hij wil relatie met ons en overtuigt ons via Zijn Geest, je zou kunnen zeggen Hij adviseert ons. In een pastoraal gesprek is het juist de bedoeling dat mensen tot heelheid komen en dat kan ten diepste alleen bij God. Wij zijn afhankelijk van God, Hij is de schepper van het leven en wij zijn Zijn schepselen. Nadenkend over de interne en externe locus of control dacht ik aan een opwekkingslied nummer 42;  ' 'k stel mijn vertrouwen op de Heer mijn God. Want in zijn hand ligt heel mijn levenslot'. Staat deze tekst niet haaks de Westerse manier van denken die zoveel mogelijk aanmoedigt om te vertrouwen op jezelf? De Bijbel leert ons in eerste instantie te vertrouwen op God! Maar de Bijbel leert ons ook om te vertrouwen op jezelf. Alleen wordt dit laatste in de Bijbel anders vertaald, namelijk als: 'identiteit in Christus'. Als kind van de Vader ligt je identiteit in Christus! Het is dus belangrijk om jezelf te zien als nieuwe schepping in Christus, op deze manier zul je je ook meer gedragen als nieuwe schepping. Wat kan het mooi zijn om als kind te vertrouwen op je vader. Zijn kracht, liefde, zorg en leiding hebben we nodig om te groeien tot (geestelijke) volwassenheid. Ik ben zelf vader van twee kinderen en wil graag dat zij vertrouwen op mij en hoop dat ik hierin een heel klein beetje het hart van de hemelse Vader zichtbaar mag maken. Vanuit de identiteit in Christus, mag je als aangenomen kind, volledig vertrouwen op de hemelse Vader die zoveel wijzer, krachtiger, machtiger en meer is!

Samenvattend:
Met de interne en externe locus of control wordt bedoeld de mate van zelfsturing met betrekking tot succes en falen in het leven. De therapeut, pastor, coach kan de cliënt een belangrijke dienst bewijzen door te sturen op de interne locus of control. In een pastorale setting (een gesprek waar levensvragen en geloofsvragen bij elkaar komen) kan de pastor de here Jezus uitnodigen om zo de zorgen en problemen van de pastorant onder Zijn aandacht en hoede te brengen, 'werpt dan al uw bekommernis op Hem want Hij zorgt voor u', 1 Petrus 5:7. De interne locus of control wordt in de Bijbel vertaald als de identiteit in Christus! De Bijbel roept op om volledig te vertrouwen op de hemelse Vader (externe locus of control), terwijl de Westerse samenleving aanstuurt om te vertrouwen op jezelf (interne locus of control).